Een kaart van vier jaar Tweede Kamer, twintig partijen en één simpele vraag: wie verdedigt jouw privacy, en wie liever de surveillance-staat?
Op 25 november 2025 stemde de Tweede Kamer over één van de grootste digitale grondrechten-kwesties van dit decennium: chatcontrole. Het Europese voorstel dat platforms zou verplichten om álle privéberichten, ja, óók die van jou en mij, te scannen op verdachte inhoud. End-to-end encryptie als techniek werd in dat voorstel feitelijk onmogelijk gemaakt.
De motie tegén chatcontrole werd aangenomen. Mooi. Maar dat moment maakte ook iets anders zichtbaar: wie stemde voor jouw privacy, en wie liever voor meer toezicht?
Ik bracht het in kaart.
Hoe lees je deze kaart?
Twee assen, één simpele logica:
- Horizontaal (→): hoe sterker een partij privacy verdedigt, hoe verder naar rechts.
- Verticaal (↑): hoe meer een partij surveillance omarmt, meer data, meer camera’s, meer opsporingsbevoegdheden, hoe hoger.
Dat geeft vier kwadranten:
- Linksboven (rood), Surveillance eerst. Veiligheid wordt vooral als toezicht ingevuld; privacy is ondergeschikt.
- Rechtsonder (groen), Privacy eerst. Burgerrechten en versleuteling worden actief verdedigd.
- Linksonder. Weinig nadruk op beide thema’s. Vaak partijen die zich niet uitspreken.
- Rechtsboven. Theoretisch mogelijk maar in de praktijk leeg: niemand combineert sterke privacy mét uitgesproken surveillance-ambities.
De drie clusters in het Nederlandse politieke landschap
🟥 Surveillance eerst: VVD, JA21, CDA, SGP, PVV
De klassieke law-and-order-coalitie. Steun voor uitgebreide opsporingsbevoegdheden, datadeling tussen overheidsdiensten, cameratoezicht, en, niet onbelangrijk, een wisselende tot positieve houding tegenover scanverplichtingen op berichtenverkeer.
Het is geen toeval dat dit cluster bovenin links zit: hier wordt “veiligheid” structureel als surveillance vertaald. Het “wie niets te verbergen heeft, hoeft niets te vrezen”-frame komt uit deze hoek.
⬜ Het middenveld: ChristenUnie, BBB, NSC, 50PLUS, DENK, Volt, GL-PvdA, Fr. Den Haan
Dit cluster is interessant, en frustrerend. Programma’s zeggen vaak het juiste over privacy, maar het stemgedrag is wisselend. ChristenUnie en NSC verdedigen burgerrechten in woord, maar zijn coalitie-pragmatisch in daden. GL-PvdA diende de winnende anti-chatcontrole-motie zelf in (een dikke plus), maar steunde eerder andere uitbreidingen van datadeling.
DENK en 50PLUS zitten hier ook: anti-chatcontrole gestemd, maar verder weinig profiel op het thema. Fractie Den Haan zit in de middenzone vooral omdat er nauwelijks materiaal is om de fractie scherper te plaatsen, een afsplitsing van 50PLUS met beperkt stempatroon.
Volt zit precies op de scheidslijn: pro-privacy in programma, maar Europees-gefocust met een minder uitgesproken positie in Den Haag.
🟩 Privacy eerst: D66, BVNL, SP, FvD, BIJ1, PvdD, Piratenpartij
De rechterhoek van de grafiek is een verrassend ideologisch mengelmoes: progressief-liberaal (D66), libertair-rechts (FvD, BVNL), klassiek-links (SP, BIJ1, PvdD) en uitgesproken digital-rights (Piratenpartij). Wat ze delen: een diepe scepsis over staatsmacht in de digitale ruimte.
De Piratenpartij zit het verst weg in de groene hoek omdat digitale grondrechten letterlijk in hun DNA zitten, encryptie verdedigen is voor hen geen secundair thema maar het bestaansrecht van de partij.
FvD en BVNL verrassen sommige mensen op deze plek: rechts in het politieke spectrum, maar consequent tégen overheidsdataverzameling. Voor wie alleen naar links/rechts kijkt, een goede herinnering dat privacy-as-grondrecht niet ideologisch links of rechts is, het is een burgerrechten-thema.
Wat opvalt
De rode hoek bevat partijen met veel zetels. De groene hoek bevat partijen met principes maar minder macht. Dat is het ongemakkelijke politieke feit: hoe groter de regeringsverantwoordelijkheid, hoe sneller privacy ondergeschikt wordt gemaakt aan andere doelen.
Het middenveld is waar het echte werk zit. Niet bij de extremen, daar is het beeld helder, maar bij de partijen die zeggen “ja, privacy belangrijk” en intussen elke uitbreiding van bevoegdheden meestemmen. Daar zit de electorale ruimte: kiezers die hun midden-partij vragen om consequent te zijn.
Chatcontrole was een lakmoesproef. De stemming van 25 november 2025 dwong elke partij om kleur te bekennen. Wie tegen stemde verdedigde encryptie. Wie voor stemde, of niet kwam opdagen, was bereid om versleuteling te slopen voor het beloofde land van “veiligheid”. Dat is geen detail; dat is een principekeuze.
Methodologie: hoe deze scores tot stand zijn gekomen
De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat de twee assen niet even hard onderbouwd zijn. De privacy-as is gestoeld op concrete bronnen en stemgedrag; de surveillance-as is een interpretatieve synthese. Hieronder per as exact hoe ik tot de getallen ben gekomen.
Privacy-as (horizontaal, 0–10): de harde as
Voor elke partij is de score opgebouwd uit drie componenten, gewogen samengevoegd tot één getal op schaal 0–10.
Component 1: Privacy First programma-score (gewicht: ~50%)
Privacy First publiceert sinds 2017 hun Privacy Kieswijzer: een systematische analyse van Nederlandse verkiezingsprogramma’s op privacy-relevante thema’s. Onder andere:
- versleuteling & encryptie-beleid
- bewaarplicht & dataminimalisatie
- AVG-handhaving & toezicht
- inzet biometrie (gezichtsherkenning, vingerafdrukken)
- digitale identiteit & DigiD
- profilering door overheid (toeslagenaffaire-leerpunten)
Per onderwerp scoren ze partijen op een schaal van programma-formuleringen, van “niet genoemd” (0) tot “actief versterken” (volle punten). Ik heb hun eindoordeel per partij omgezet naar een ruwe schaal 0–10.
Component 2: Chatcontrole-positie (gewicht: ~30%)
Chatcontrole.nl houdt per partij bij wat hun positie is op het Europese chatcontrole-voorstel. Conversie naar punten:
| Positie | Punten (op 10) |
|---|---|
| Expliciet tegen, actief campagne gevoerd | 9–10 |
| Tegen, formeel uitgesproken | 7–8 |
| Gemengd / wisselend | 4–6 |
| Geen positie ingenomen | 4–5 |
| Voor / sympathiek tegenover scannen | 1–3 |
| Expliciet voor, actief gesteund | 0–2 |
Component 3: Stemming Tweede Kamer 25-11-2025 (gewicht: ~20%)
Op die datum stemde de Kamer over de motie-GL-PvdA die de regering opriep om actief tegen chatcontrole te lobbyen in Brussel. De motie werd aangenomen. Stemgedrag is verifieerbaar via Security.nl en de Tweede Kamer-stemmingsuitslagen. Conversie:
- Vóór de motie: +bonus (versterkt privacy-score)
- Tégen de motie: −straf (verlaagt privacy-score)
- Afwezig zonder reden: lichte −straf
Combinatie tot eindscore:
Privacy-score = 0.50 × Programma-score
+ 0.30 × Chatcontrole-positie
+ 0.20 × Stemgedrag motie 25-11-2025
De wegingen zijn een keuze, niet objectief afgeleid. Ik heb programma’s iets zwaarder laten wegen dan stemgedrag omdat één motie geen jarenlange houding vat. Wie de wegingen anders kiest, krijgt licht andere posities; de clusters (rood / midden / groen) blijven echter robuust onder andere weging.
Surveillance-as (verticaal, 0–10): de zachte as
Hier is geen kant-en-klare bron. Ik heb deze as zelf samengesteld op basis van vijf signalen, allemaal afkomstig uit verkiezingsprogramma’s, stemgedrag in dossiers zoals de Wiv (sleepwet), en publieke uitspraken van fractievoorzitters.
Signaal 1: Uitbreiding politie- en opsporingsbevoegdheden Hoe meer een partij pleit voor verruiming (heimelijke hackbevoegdheden, langere bewaartermijnen, lagere drempels voor inzet), hoe hoger de score.
Signaal 2: Cameratoezicht & gezichtsherkenning Steun voor uitbreiding van cameranetwerken, ANPR (kentekenherkenning), live gezichtsherkenning in openbare ruimte. SGP, VVD en CDA scoren hier hoog; PvdD, Piratenpartij en BIJ1 expliciet laag.
Signaal 3: Datadeling tussen overheidsdiensten Plannen voor “ontschotting” van databases (Belastingdienst, UWV, gemeenten, politie), de Super-SyRI-discussie, de Wet gegevensverwerking samenwerkingsverbanden (WGS). Wie hier voorstander is, krijgt punten op deze as.
Signaal 4: Inlichtingendiensten (AIVD/MIVD) Standpunt over de Wiv 2017 (“sleepwet”), bulkinterceptie, internationale samenwerking met buitenlandse diensten, budget AIVD/MIVD.
Signaal 5: “Law-and-order”-frame in retoriek Niet alleen wat partijen stemmen, maar hoe ze veiligheid framen: als individueel grondrecht (laag), als collectief beschermingsproject met sterke staat (hoog). Dit is het meest subjectieve signaal.
Combinatie:
Geen formule maar een gewogen synthese. Per signaal heb ik een ruwe score gegeven (0–10), en het gemiddelde, met enige weging op de hardere signalen 1–4 boven het zachtere signaal 5, bepaalt de positie op de y-as.
Waarom is dit zachter? Omdat er geen onafhankelijke “Privacy First voor surveillance” bestaat. Ik maak hier zelf het redactionele oordeel. Kritiek welkom, als jij een betere bron hebt voor de surveillance-houding van een specifieke partij, hoor ik dat graag en pas ik het aan.
Specifieke caveats per partij
BVNL* en Fractie Den Haan*, gemarkeerd met een asterisk op de kaart. Beide waren klein en/of kort actief, met weinig hard stemgedrag op digitale grondrechten. Voor BVNL heb ik vooral gekeken naar de libertair-rechtse positie van Wybren van Haga (anti-staatsmacht, anti-corona-maatregelen, anti-datadeling). Voor Fractie Den Haan was er nog minder materiaal, die positie is bewust neutraal/onbepaald.
Volt zit precies op de scheidslijn (5, 5). Programma is sterk pro-privacy, maar de fractie heeft in Den Haag een laag profiel op het thema en focust politiek op Europa. Dat is geen kritiek, gewoon een feitelijke constatering.
GL-PvdA is een samenvoeging. De individuele standpunten van GroenLinks en PvdA verschilden historisch licht (GL iets sterker op privacy); ik gebruik hun gefuseerde positie en het feit dat zíj de winnende anti-chatcontrole-motie indienden.
Wat deze scores níet zijn
- Geen voorspeller voor toekomstig stemgedrag. Coalitievorming, druk vanuit ministeries en internationale verplichtingen verschuiven posities.
- Geen volledige politieke positionering. Een partij die hier hoog scoort op privacy kan op andere thema’s totaal anders zijn, privacy zegt niets over klimaat, migratie of economie.
- Geen objectieve waarheid. Het is een gestructureerd oordeel met expliciete bronnen en wegingen. Andere keuzes geven andere uitkomsten. Daarom staan de bronnen erbij, en daarom is dit artikel ook een uitnodiging tot weerwoord.
Bronnen
- Privacy First, Privacy Kieswijzer (programma-analyse 2023) · privacyfirst.nl/artikelen/privacy-kieswijzer
- Chatcontrole.nl, Stemwijzer TK2025 · chatcontrole.nl
- Tweede Kamer / Security.nl, stemming chatcontrole-motie GL-PvdA, 25-11-2025 · security.nl
Tot slot
Privacy gaat ons allemaal aan. Toch komt het thema zelden ter sprake bij verkiezingsdebatten, terwijl de keuzes die in Den Haag en Brussel worden gemaakt jouw dagelijks leven raken: van wie er meekijkt in je berichten, tot welke instanties je gegevens onderling delen, tot of je encryptie überhaupt nog een grondrecht is.
Privacy is geen luxe. Het is een grondrecht. 🇳🇱
Welke partij verraste jou, positief of negatief? Vind je een score onterecht streng of mild ingeschaald? Mis je een belangrijk moment? Laat het weten. Hoe meer ogen op deze kaart, hoe scherper het beeld wordt.
En deel dit gerust met iemand die zegt “ik heb toch niks te verbergen”. Dat argument is in 2026 geen luxepositie meer; het is een instelling die anderen hun keuze ontneemt.
Versie 2 · 20 partijen & fracties · Tweede Kamer 2021–2026. Reposten mag, krediet aan de bronnen blijft staan.